Austriacki Oddział Transparency International poinformował, że w Austrii dochodziło do korupcji przy przepisywaniu leków pacjentom.

Lekarze przepisywali leki, które nie były jeszcze dostatecznie sprawdzone na rynku, również dlatego, że nie były znane ich skutki uboczne, a za ich przepisywanie otrzymywali „wynagrodzenie” od koncernów farmaceutycznych od 10 do 1000 euro, przy czym  pacjenci nie byli świadomi, iż przepisywane im leki nie są w pełni sprawdzonymi produktami.

Ponadto lekarze rodzinni, po wypełnieniu anonimowej ankiety na temat danych pacjenta i jego reakcji na leki mieli dostawać po 100 euro.

W nawiązaniu do powyższego warto przytoczyć treść polskiego Kodeksu Etyki Lekarskiej, zgodnie z którym lekarz biorący udział w badaniach sponsorowanych przez producentów leków lub wyrobów medycznych (sprzętu i wyposażenia medycznego) musi się upewnić, że badania te są prowadzone zgodnie z zasadami etyki. Lekarz nie powinien uczestniczyć w badaniach naukowych, których celem jest promocja tych produktów. (Art. 51d.)

Ponadto powinien on ujawniać swoje powiązania z producentem leków lub wyrobów medycznych (sprzętu i wyposażenia medycznego) pacjentom, którzy mają być poddani badaniom sponsorowanym przez tego producenta oraz ujawniać swoje powiązania z producentem leków lub wyrobów medycznych (sprzętu i wyposażenia medycznego) pacjentom, którzy mają być poddani tym badaniom (Art. 51e. I Art. 51f.)

Warto również podkreślic, iż tego rodzaju praktyki nie są nowością i występują we wszystkich systemach ochrony zdrowia na świecie. Dlatego też w 2007 r. Transparency International  poświęciła temu właśnie zjawisku w systemie służby zdrowia publikację pt: „Globalny Raport Korupcji” .

W treści Raportu czytamy m.in. że „Świadczenie usług medycznych odbywa się przy udziale lekarzy, farmaceutów, pielęgniarek oraz innych pracowniów służby zdrowia, którzy diagnozują pacjentów i podejmują decyzje dotyczące tego, jakie leki potrzebne do leczenia konkretnej choroby powinien przyjmować pacjent. I na tym właśnie etapie, etapie podejmowania decyzji, pacjent powinien doświadczyć korzyści wynikających dla niego z całości systemu. Na tym etapie lekarze przepisują, farmaceuci wydają, a pielęgniarki podają pacjentom leki, które powinny ich leczyć. W sytuacji idealnej osoby świadczące opiekę zdrowotną w oparciu o swe doświadczenie stosują wobec pacjentów najbardziej efektywne sposoby leczenia.

Sfera kontaktów pomiędzy przemysłem farmaceutycznym a lekarzami to obszar najbardziej podatny na korupcję, jako że na świadczenie usług medycznych mogą wpływać praktyki marketingowe przemysłu farmaceutycznego.

Niektóre kontakty pomiędzy lekarzami a przemysłem są konieczne w celu edukowania lekarzy w zakresie terapeutycznych właściwości nowych leków. Jednak istnieją nieodparte dowody na to, że powodem utrzymywania tych kontaktów nie jest edukacja w zakresie zdrowia, ale maksymalizacja zysków.

Badania Wazany z 2000 roku udowodniły, że kontakty lekarzy z przemysłem farmaceutycznym wiążą się ze zwiększonym zapotrzebowaniem na dodatkowe leki widocznym w formularzach szpitalnych jak również ze zmianami w zakresie przepisywanych leków17.

Wpływ przemysłu na lekarzy jest powodem niepokoju i troski zarówno w krajach rozwiniętych, jak i rozwijających się. Ale jest on szczególnie niebezpieczny w krajach rozwijających się i znajdujących się w okresie transformacji, gdzie pensje lekarzy są bardzo niskie, w związku z czym prezenty (zarówno finansowe, jak i rzeczowe) od przemysłu farmaceutycznego stanowią istotne uzupełnienie ich zarobków.

Władze Stanów Zjednoczonych podjęły ostatnio wytężone wysiłki zmierzające do ukrócenia niewłaściwych praktyk marketingowych, których dopuszczają się niektóre firmy farmaceutyczne.

W roku 2001 firma TAP Pharmaceutical Products zmuszona została do zapłacenia najwyższej w historii przemysłu kary pieniężnej, a rząd domagał się przed sądem zapłacenia grzywny w wysokości 875 dolarów amerykańskich w ramach odpowiedzialności cywilnej oraz zarzutów karnych18. Inne rządy wprowadzają surowsze ustawy i przepisy. Na przykład w kwietniu 2005 roku w raporcie Nadzwyczajnej Komisji ds. Zdrowia Izby Gmin Zjednoczonego Królestwa powołanej w celu zbadania wpływu przemysłu farmaceutycznego zalecono większą przejrzystość procedur regulujących kwestię leków, zredukowanie nadmiernej promocji leków, bardziej surowe restrykcje wobec lekarzy zmierzające do ukrócenia przepisywania niewłaściwych leków oraz upoważnienie Ministerstwa Przemysłu i Handlu do kontaktów z przemysłem farmaceutycznym, za które dotychczas odpowiadało Ministerstwa Zdrowia19. W następstwie relacji prasowych na temat darmowych podróży fundowanych lekarzom przez firmy farmaceutyczne oraz wydawania dla nich wystawnych przyjęć Zastępca burmistrza Wydziału Spraw Społecznych i Zdrowia Helsinek, Paula Kokkonen, zabroniła przemysłowi farmaceutycznemu finansowania wycieczek dla lekarzy pracujących w stolicy20.

W świetle potencjalnie niepożądanych wpływów na praktyki przepisywania leków wprowadzone zostały globalne standardy zachowań, a szereg profesjonalnych organów, włącznie ze stowarzyszeniami przemysłu farmaceutycznego, wprowadziło kodeksy etyki zawodowej, w których szczegółowo określona została dobra praktyka w zakresie minimalizowania korupcji. Jest kwestią dyskusyjną, czy wprowadzenie powyższych wytycznych odniosło zamierzony skutek. W roku 1998 Światowa Organizacja Zdrowia opublikowała „Kryteria Etyczne w Zakresie Promocji Leków”, ale w czasie rozmów przy okrągłym stole w roku 1997 ustalono, że niewłaściwe promowanie leków wciąż jest problemem w krajach rozwijających się i uprzemysłowionych21.

Pomimo tego, że kryteria te zostały szeroko rozpowszechnione, ich skuteczne zastosowanie wciąż jest istotnym problemem, jako że władze państwowe muszą skorygować swoje ustawodawstwo i przepisy oraz przekonująco promować te kryteria w szkołach i stowarzyszeniach medycznych.

I choć kodeksy etyki zawodowej tworzone na zasadzie samoregulacji mogą okazać się pożyteczne, nie powinny jednak opóźniać wprowadzania znaczących reform w zakresie zewnętrznych, możliwych do wyegzekwowania przepisów. Wprowadzanie w życie dobrowolnych kodeksów albo nie podlega żadnej kontroli, albo z nieprzestrzeganiem ich nie wiąże się egzekwowanie znaczących kar, lub też nie jest ono nadzorowane przez niezależnych i obiektywnych obserwatorów22.

Poważne konflikty interesów, do których dochodzi w trakcie świadczenia usług zdrowotnych zakresie ramach systemu farmaceutycznego, wymagają wprowadzenia bardziej zdecydowanych zasad postępowania.”

Zapraszamy do zapoznania sie z pełną wersją Globalnego Raportu Korupcji 2007 r.

Zapraszamy również do zapoznania sie z relacją z konferencji pt: "Medycyna, Farmacja, Przejrzystość" zorganizowanej przez firmę  Health Project Management pod patronatem Konfederacji Pracodawców Polskich.

16 Management Sciences for Health, with the WHO, Managing Drug Supply (West Hartford, US: Kumarian Press, 1997).

17 Ashley Wazana, 'Physicians and the Pharmaceutical Industry: Is a Gift Ever Just a Gift?', Journal of the American Medical Association 283(3), 19 January 2000.

18 Amerykański Departament Sprawiedliwości, komunikat prasowy, 1 października 2001. Dostępny na: www.usdoj.gov/opa/pr/2001/October/513civ.htm. Patrz także: 'Corruption in hospital administration',

19 Raport z obrad komisji dostępny na www.parliament.the-stationeryoffice. co.uk/pa/cm200405/cmselect/cmhealth/42/42.pdf.

20 Kauppalehti Presso (Finlandia), 11 grudnia 2004.