<!-- @page { size: 21cm 29.7cm; margin: 2cm } P { margin-bottom: 0.21cm } -->

 

Globalny Raport Korupcji TI 2007

 

Kluczowe zagadnienia dotyczące korupcji w sądownictwie

 

Korupcja stanowi przeszkodę na drodze do uczciwości w wielu częściach świata. Ofiarom i oskarżonym odmawia się podstawowego prawa człowieka do sprawiedliwego i bezstronnego procesu. Oto najważniejszy wniosek, jaki wynika z przeprowadzonego przez TI Globalnego Raportu Korupcji 2007.

Negatywne skutki skorumpowanego sądownictwa są niezliczone: niszczy ono zdolność wspólnot międzynarodowych do zajmowania się przestępstwami i terroryzmem na skalę międzynarodową; zmniejsza handel, wzrost gospodarczy oraz rozwój ludzki oraz, co najważniejsze, uniemożliwia bezstronne rozstrzyganie sporów z sąsiadami oraz władzami. W ostatnim z wymienionych przypadków skorumpowany system sądownictwa przyczynia się do podziałów społecznych poprzez podtrzymywanie poczucia krzywdy spowodowanego niesprawiedliwym traktowaniem i niesprawiedliwą mediacją. System sądowniczy zżerany przez korupcję nadszarpuje zaufanie do rządzących poprzez sprzyjanie szerzenia się korupcji we wszystkich sektorach rządu, nie omijając przy tym samych sterów władzy. Tego typu działania są bezpośrednim sygnałem dla społeczeństwa: w tym kraju toleruje się korupcję.

 

Definicja korupcji w sądownictwie

 

TI definiuje korupcję jako „nadużycie powierzonej władzy dla własnych korzyści”. Oznacza to korzyści zarówno materialne jak i niematerialne, np. realizowanie ambicji politycznych i zawodowych. Do korupcji w sądownictwie zalicza się każde niepożądane wywieranie przez kogokolwiek wpływu na bezstronność procesu sądowego. Sędzia może na przykład uznać dowód lub go odrzucić, aby uzasadnić uniewinnienie oskarżonego o wysokiej pozycji społecznej lub politycznej, który w rzeczywistości jest winny.

Sędziowie bądź urzędnicy sądowi mogą manipulować terminami rozpraw na korzyść jednej ze stron. Kraje, w których dokładny protokół nie jest wymagany, sędziowie mogą niewłaściwie podsumować postępowanie sądowe lub zmienić sens zeznań świadków przed ogłoszeniem wyroku, za który zapłaciła jedna ze stron procesu. Pracownicy sądowi o niższej randze mogą za odpowiednią opłatą „zgubić” pewne akta.

Na korupcję w sądownictwie mogą mieć wpływ inne wydziały systemu sprawiedliwości. W sprawach karnych korupcja może pojawić się już zanim trafią one do sądu. Stanie się tak, jeżeli policja sfałszuje materiał dowodowy dla aktu oskarżenia lub, gdy prokurator nie zastosuje standardowych kryteriów dotyczących składania zeznać stworzonych przez policję. W krajach, w których jedynie prokurator ma prawo wnieść oskarżenie, skorumpowani prokuratorzy mogą

skutecznie blokować dokonanie się zadośćuczynienia prawnego. Do korupcji w sądzie zalicza się niewłaściwe wykorzystanie nielicznych funduszy państwowych, które większość rządów chce przydzielić sądom, choć z punktu widzenia działań politycznych nie są one wcale najważniejsze. Sędziowie mogą na przykład obsadzić stanowiska w

sądzie lub biurach członkami swoich rodzin i manipulować umowami dotyczącymi wyposażenia sądów i ich budynków. Korupcja w sądzie obejmuje szeroki zakres działań – od czynności przedprocesowych, przez procesowe aż po ostateczne regulacje w kwestii wykonania decyzji egzekutora sądowego.

Postępowanie apelacyjne pozornie stanowi istotną drogę do zadośćuczynienia w przypadku błędnego wyroku, jednak w rzeczywistości jest kolejną okazją do korupcji w sądzie. W sytuacji, gdy panujące siły polityczne kontrolują mianowanie starszych sędziów, odwoływanie się do mniej stronniczej instancji jest jedynie złudzeniem. Nawet, gdy mianowano właściwych sędziów, skuteczność postępowania apelacyjnego jest znacznie mniejsza, jeśli weryfikacja wniosków o

przesłuchanie nie podlega przejrzystym regułom lub, jeśli natłok spraw skutkuje latami oczekiwań na przesłuchanie. Sądy apelacyjne mają w zwyczaju faworyzować strony o grubszym portfelu.

Oznacza to, że stronie dysponującej ograniczonymi środkami, jednak walczącej w słusznej sprawie, może nie udać się doprowadzenie sprawy przed sąd pierwszej instancji.

Zakres korupcji w sądzie

Należy dokonać wyraźnego rozróżnienia pomiędzy systemami sądowymi stosunkowo wolnymi od korupcji oraz tymi systematycznie dopuszczającymi się manipulacji. Wskaźniki korupcji w sądzie wskazują na czynniki prowadzące do korupcji, mające szerszy zasięg: z systemami sądowniczymi całkowicie zamieszanymi w korupcję zazwyczaj można spotkać się w społeczeństwach, w których korupcja szerzy się w całym sektorze publicznym. Istnieje również zależność pomiędzy poziomem skorumpowania w sądzie a poziomem wzrostu gospodarczego, ponieważ oczekiwania, aby umowy były honorowane a spory rozstrzygane uczciwie, są kluczowe dla inwestorów oraz wspierają rozwój biznesu. Niezależny i bezstronny system sądowniczy ma duże znaczenie dla handlu, inwestycji i rynków finansowych. Dobrze przekonały się o tym Chiny i Nigeria.

Cele zachowań korupcyjnych w sektorze sądowniczym są różne. Niektóre zachowania korupcyjne mają na celu manipulację procesami sądowymi w celu osiągnięcia stronniczego wyroku. Do korupcji posuwa się jednak wielu ludzi, którzy oczekują sprawiedliwego wyroku, jednak chcą sterować procesem sądowym lub go przyspieszyć. Obydwa zachowania są nie do

przyjęcia, ponieważ ich ofiarami są osoby zwracające się do sądu. W najbardziej zepsutych środowiskach sądowych powyższe działania są jednak akceptowane, a osoby pracujące dla sądu nawet same do nich zachęcają. W ramach Globalnego Barometru Korupcji TI przeprowadziła ankietę wśród 59,661 osób w 62 krajach, z której wynikło, że w jednej trzeciej z 62 państw ponad 10% respondentów mających kiedykolwiek związek z systemem sądowym twierdziło, że oni lub

członkowie ich rodziny dali łapówkę, aby w sprawie zapadł „sprawiedliwy” wyrok.

 

Rodzaje korupcji w sądzie

 

Dwoma rodzajami korupcji, które dotyczą sądownictwa w największym stopniu są ingerencja polityczna w postępowania sądowe zarówno przez wykonawczą jak i ustawodawczą część rządu oraz korupcja.

 

A. Ingerencja polityczna w postępowania sądowe

 

Do pesymistycznych wniosków tego wydania raportu należy fakt, że pomimo wysiłków trwających kilka dekad i mających na celu wprowadzanie odpowiednich reform oraz pomimo istnienia międzynarodowych instrumentów chroniących niezawisłość sądów, sędziowie i pracownicy sądów wciąż spotykają się z naciskiem mającym na celu wydawanie wyroków

niezgodnych z prawem, jednak korzystnych dla wpływowych podmiotów politycznych i ekonomicznych. W niektórych państwach standardy międzynarodowe są jawnie nieprzestrzegane.

Siły polityczne zwiększyły swój wpływ na sądownictwo m. in. w Rosji i Argentynie.

Sądownictwo podatne na wpływy chroni pod względem 'prawnym' podmioty dopuszczające się dwuznacznych lub nielegalnych działań, tj. malwersacji, nepotyzmu, prywatyzacji przeprowadzanych po znajomości lub decyzji politycznych, które w innym razie mogłyby napotkać na opór ze strony władzy ustawodawczej lub mediów. W listopadzie 2006 w Argentynie sędzia mianowany przez byłego prezydenta, Carlosa Menema zadecydował przykładowo, że zbyt wysokie

wydatki na kampanię partii rządzącej nie naruszyły prawa dotyczącego finansowania kampanii obowiązującego w 2002 r., ponieważ partie nie są odpowiedzialne za wydatki, których “nie były świadome”.

Ingerencji politycznej dokonuje się poprzez groźby, zastraszanie, po prostu przez przekupywanie sędziów, jak również przez manipulowanie przy ustanawianiu sędziów oraz przy ustalaniu płac i warunków pracy sędziów. W Algierii sędziów, których uważa się za “zbyt” niezależnych, kara się i przenosi do odległych placówek. W Kenii zmuszano sędziów do ustąpienia nie informując ich o zarzutach stawianych im w ramach programu antykorupcyjnego. Program ten był powszechnie oceniany jako korzystny dla polityki. Sędziowie stwarzający władzom problemy są oddelegowywani z drażliwych stanowisk lub od spraw, nad którymi kontrolę przejmują sędziowie łatwiej ulegający wpływom. Taką taktykę przyjął były prezydent Peru, Alberto Fujimori. Działania takie stosowano również w Sri Lance.

Kluczem do zapobiegania działaniom tego typu są mechanizmy konstytucyjne i prawne, które chronią sędziów przed nagłym zwolnieniem lub oddelegowania bez prawa do bezstronnego dochodzenia. Ochrona ta zmierza w kierunku zapewnienia sądom, sędziom oraz ich wyrokom niezależności od nacisków z zewnątrz.

Równie problematyczne może jednak okazać się umożliwienie sędziom zasłaniania się przedawnionymi immunitetami, drakońskimi prawami dotyczącymi obrazy sądu lub pojęciem kolegialności, jak to dzieje się odpowiednio w Turcji, Pakistanie i Nepalu. Należy dążyć do równowagi pomiędzy niezawisłością i odpowiedzialnością, oraz do dużo większej przejrzystości,

niż ta, którą zgodziło się wprowadzić większość rządów i organów sądowniczych.

Podstawą niezależności sądów jest zaufanie społeczeństwa. Postrzeganie tej instytucji jako integralnej ma szczególne znaczenie, ponieważ wspiera zaufanie do niej. Do niedawna naczelnik sądownictwa brytyjskiego był jednocześnie przewodniczącym wyższej izby parlamentu oraz członkiem organu wykonawczego, co prowadziło do konfliktu interesów. W USA wybór sędziów zakłócany jest obawami, że donacje na kampanie wyborcze sędziów nieuchronnie wpłyną na

decyzje podejmowane przez sędziów. Korupcja w polityce i sądownictwie wzmacnia się nawzajem. Gdy system sądownictwa jest skorumpowany, istnieje małe prawdopodobieństwo narzucenia sankcji na osoby dające łapówki

oraz na przekupnych polityków.

Następstwa takiej sytuacji sięgają daleko: co uczciwsi i nie skorumpowani kandydaci rezygnują z włączenia się do życia politycznego lub służby politycznej albo rezygnują ze swojej dotychczasowej działalności.

 

B. Łapownictwo

 

Łapownictwo może wystąpić na każdym szczeblu interakcji w sądownictwie. Urzędnicy sądowi mogą wymuszać pieniądze za czynności, które i tak należą do ich obowiązków; prawnicy mogą pobierać dodatkowe “opłaty” za przyspieszanie lub przedłużanie prowadzonych spraw lub za kierowanie klientów do sędziów, którzy biorą łapówki za wydawanie korzystnych wyroków. Sami sędziowie mogą przyjmować łapówki za opóźnianie lub szybsze rozpatrywanie spraw, za przyjmowanie bądź odrzucanie apelacji, wywieranie wpływu na innych sędziów lub po prostu podejmowanie określonej decyzji w danej sprawie. Badania opisane w poniższym raporcie dotyczące Indii i Bangladeszu pokazują, jak przeciągające się przerwy w rozprawach zmuszają ludzi do dawania łapówek, by przyspieszyć tok swoich spraw.

Gdy oskarżeni lub strony procesu mieli już wcześniej niską opinię o bezstronności sędziów i postępowania sądowego, są dużo bardziej skłonni do przekupywania urzędników sądowych, prawników oraz sędziów dla osiągnięcia swoich celów.

Należy pamiętać, że w krajach rozwijających się sądownictwo zajmuje się jedynie ułamkiem sporów. Tradycyjny system prawny oraz państwowe administracyjne procesy stanowią według szacunków 90% nielegalnych spraw w wielu częściach świata. Większość badań dotyczących systemów sądownictwa podkreśla ich znaczenie jako jedynej alternatywy dla

opieszałych, kosztownych i skorumpowanych procesów rządowych, jednak te systemy również nie są wolne od korupcji i stronniczości.

Przykładowo w Bangladeszu 'nagabywacze' wymuszają od powodów opłat twierdząc, że potrafią wpłynąć na skorumpowany zespół lokalnych osobistości powołany do rozwiązywania sporów zaistniałych we wspólnocie oraz do nakładania sankcji na jej członków. Ponadto, kobiety mają małe szanse dochodzenia do sprawiedliwości w systemie

bagatelizującym ich prawa człowieka oraz prawa ekonomiczne.

 

Zwalczanie korupcji w sądzie

 

Nasz raport obejmujący 32 kraje pokazuje, że korupcja w sądownictwie przyjmuje wiele form i jest warunkowana przez wiele czynników prawnych, społecznych, kulturowych, gospodarczych i politycznych. Zależności te można w rzeczywistości sprowadzić do kilku cech wspólnych, którymi należy się kierować przy planowaniu reform. Do problemów najczęściej

pojawiających się w badanych krajach należą:

 

1. Ustanawianie sędziów: Zaniechanie selekcji sędziów pod względem merytorycznym może prowadzić do wyboru osób skorumpowanych oraz podatnych na wpływy.

 

2. Warunki pracy: Niskie płace, brak pewności zatrudnienia, m. in. niesprawiedliwe decyzje o awansach i przeniesieniach oraz brak możliwości kształcenia ustawicznego sędziów przyczynia się do podatności pracowników sądu na korupcję.

 

3. Odpowiedzialność i dyscyplina: Niesprawiedliwe bądź nieskuteczne działania dyscyplinarne oraz brak zwolnień skorumpowanych sędziów mogą prowadzić do odwoływania niezawisłych sędziów w celu zapewnienia korzyści politycznych

 

4. Przejrzystość: Brak przejrzystości procesów sądowych zniechęca media i społeczeństwo do nadzorowania działalności sądów oraz wykrywania korupcji w sądownictwie.

 

W powyższych punktach zdecydowanie brak jest odniesień do programów reform sądownictwa przeprowadzanych w ciągu ostatnich dwóch dekad. W ramach tych programów koncentrowano się głównie na administracji sądowej oraz usprawnianiu prac sądu. Ignorowano problemy związane z niezawisłością oraz odpowiedzialnością sądów. Wiele pieniędzy wydano na

szkolenia sędziów nie uwzględniając przy tym ich oczekiwań oraz nie zwracając szczególnej uwagi na uczciwość.

Zalecenia

 

Poniższe zalecenia są odzwierciedleniem najskuteczniejszych działań podejmowanych w zwalczaniu korupcji oraz obejmują wnioski wyciągnięte z analiz przeprowadzonych w ramach niniejszego raportu. Poniższe zalecenia odnoszą się do czterech kluczowych przedstawionych powyżej problemów: ustanawiania sędziów, warunków pracy, odpowiedzialności i dyscypliny oraz przejrzystości.

Ustanawianie sędziów

1. Niezależny organ ustanawiający sędziów

Obiektywny i przejrzysty proces ustanawiania sędziów gwarantuje, że wyselekcjonowani zostaną

jedynie kandydaci o najwyższych kwalifikacjach oraz że nie będą oni czuli się dłużni wobec

polityka czy starszego sędziego, który ich wybrał. Kluczową rolę w całym procesie odgrywa organ

ustanawiający, który działa niezależnie od władzy wykonawczej i ustawodawczej oraz którego

członkowie ustanawiani są na zasadach bezstronności i przejrzystości. Przedstawiciele organów

władzy wykonawczej i ustawodawczej nie powinni stanowić większości powyższego organu.

 

2. Kwalifikacje i zasługi kandydatów głównym kryterium wyboru sędziów

Kryteria wyboru powinny być jasno sformułowane, aby kandydaci, osoby dokonujące wyboru oraz inni zainteresowani dobrze wiedzieli, jak wysoko postawiona jest poprzeczka. Kandydaci powinni być zobowiązani do dowiedzenia swoich kwalifikacji oraz swej uczciwości.

 

3. Aktywny udział społeczeństwa obywatelskiego

Należy konsultować się z grupami społecznymi, np. ze związkami zawodowymi powiązanymi z sądownictwem, w kwestii kwalifikacji kandydatów.

 

Warunki pracy

4. Wynagrodzenie sędziów

Pensje muszą być współmierne do stanowiska sędziów, ich doświadczeń, osiągnięć oraz rozwoju

zawodowego przez cały okres trwania ich kadencji. Powinny również zostać zapewnione

odpowiednio wysokie emerytury.

5. Ochrona sędziów

Prawo powinno stać na straży pensji sędziów oraz warunków, w jakich pracują. Przepisy prawne nie mogą służyć organom ustawodawczym oraz wykonawczym do manipulacji – karania niewygodnych sędziów czy też nagradzania sędziów sądzących na korzyść rządu.

6. Przenoszenie sędziów

 

Obiektywne kryteria przydzielania sędziów do konkretnych sądów zapewniają, że niezawiśli oraz nieskorumpowani sędziowie nie będą karani delegacjami do daleko położonych sądów. Sędziowie nie powinni być przydzielani do sądów właściwych dla obszarów, na których działają lokalni politycy, z którymi dani sędziowie są mocno powiązani lub, wobec których czują się szczególnie zobowiązani.

7. Przydzielanie spraw oraz kierowanie sądem

 

Sprawy powinny być przydzielane według jasno określonych, obiektywnych kryteriów, prowadzone przez sędziów oraz regularnie poddawane ocenie – środki te są ochroną przed działaniami nieuczciwych sędziów na rzecz rządu lub biznesu.

 

Powyższe zalecenia nawiązują do wiele obszerniejszej listy “TI Checklist for Maintaining Integrity and Preventing Corruption in Judicial Systems” (Sporządzona przez TI lista czynności prowadzących do utrzymania uczciwości oraz zapobiegania korupcji w sądownictwie) opracowanej przez Kyela Leakey przy współpracy ze starszymi sędziami oraz innymi ekspertami z całego świata. Listę tę jest dostępna w TI.

8. Dostęp do informacji i szkoleń

Sędziowie muszą mieć łatwy dostęp do przepisów prawa, spraw, procedur sądowych oraz przejść przez wprowadzające szkolenie przed lub po otrzymaniu nominacji na sędziego, jak również na dalszych etapach kariery. Szkolenie to obejmuje analizę prawną, uzasadnianie wyroków, pisanie orzeczeń, decydowanie o trybie rozpatrywania sprawy oraz kwestie dotyczące etyki i przeciwdziałania korupcji.

 

9. Zapewnienie stałej posady

Kadencja sędziów powinna trwać ok. 10 lat i być nieodnawialna, aby sędziowie pod jej koniec nie

prowadzili spraw w ten sposób, aby zapewnić sobie jej przedłużenie.

 

 

Odpowiedzialność i dyscyplina

10. Immunitet

Dzięki immunitetowi ograniczonemu do czynności związanych z obowiązkami sędziowskimi sędziom nie grozi powództwo cywilne z tytułu orzekanych wyroków. Immunitet nie obejmuje jednak zarzutów o korupcję oraz innych spraw karnych.

11. Postępowanie dyscyplinarne

Postępowanie dyscyplinarne gwarantuje, że sąd przeprowadzi wstępne, rygorystyczne dochodzenie w przypadku wszystkich postawionych zarzutów. Niezależny organ zajmie się wszystkimi skargami złożonymi na sędziów oraz zobowiązany będzie uzasadnić swoje decyzje.

 

12. Przejrzysta i uczciwa procedura odwoływania sędziów

Sędziowie odwoływani są zgodnie z surowymi i rygorystycznymi standardami. Procedura odwoływania sędziów musi być przejrzysta i bezstronna, a decyzje muszą być zawsze uzasadniane. Jeśli stwierdzono przypadek korupcji, sędzia podlegać będzie ściganiu sądowemu.

 

13. Sprawiedliwy proces oraz postępowanie apelacyjne

W przypadku każdego postępowania dyscyplinarnego sędzia ma prawo do sprawiedliwie przeprowadzonego procesu, zastępstwa prawnego oraz apelacji.

 

14. Zasady postępowania

Kodeks postępowania sędziów dostarcza reguł postępowania oraz służy do oceny sędziów. Należy go wprowadzać i stosować w sądownictwie. W przypadku wykrycia jego naruszeń organ sądowniczy powinien nakładać na sędziów sankcje.

 

15. Donosy

Możliwość anonimowego kierowania skarg ma ogromne znaczenie. Prawnicy, osoby zwracające się do sądu, oskarżyciele, policja, media oraz społeczeństwo obywatelskie mogą informować o podejrzewanych lub stwierdzonych naruszeniach kodeksu postępowania oraz o skorumpowanych sędziach, naczelnikach sądów lub prawnikach.

 

16. Silne, niezależne stowarzyszenie zrzeszające sędziów

Niezależne stowarzyszenie sędziowskie powinno reprezentować swoich członków w kontaktach z państwem oraz urzędami państwowymi, wspierać sędziów w kwestiach etycznych oraz być punktem oparcia dla sędziów, których reputacja została narażona na szwank.

 

 

Przejrzystość

17. Przejrzystość organizacji

Organy sądowe muszą publikować roczne sprawozdania ze swojej działalności i wydatków oraz dokładnie informować opinię publiczną o zasadach, na jakich funkcjonują oraz są zarządzane.

 

18. Przejrzystość prac

Opinia publiczna musi mieć dostęp do rzetelnych informacji dotyczących przepisów prawnych, proponowanych zmian w ustawodawstwie, orzeczeń sądowych, wakatów na stanowiska sędziego, zasad rekrutacji, procedur wyboru sędziów oraz uzasadnień mianowania sędziów.

 

19. Przejrzystość ścigania sądowego

Prowadzone przez prokuraturę postępowanie sądowe musi być jawne (z wyjątkiem określonych sytuacji, np. dotyczących dzieci). Prokuratura musi ujawnić powody swojej decyzji oraz opracować ogólnie dostępne wytyczne poddawania sankcjom karnym, którymi będą się kierować osoby podejmujące decyzje w postępowaniu.

 

20. Ujawnianie majątku sędziów

Sędziowie powinni regularnie ujawniać stan swojego majątku szczególnie, jeżeli zobowiązani są do tego również inni urzędnicy państwowi.

 

21. Ujawnianie konfliktów interesów

Sędziowie zobowiązani są natychmiast informować o zaistniałym konflikcie interesów i zrezygnować z prowadzenia sprawy, jeżeli są (lub zdają się być) uprzedzeni czy stronniczy w stosunku do jednej ze stron, jeżeli wcześniej byli zaangażowani w sprawę jako prawnicy bądź istotni świadkowie lub, jeżeli odpowiedni wyrok mógłby przynieść im korzyści finansowe.

 

22. Dostępność informacji o przysługujących w sądzie prawach

Instytucja sądu gwarantuje porady prawne dotyczące rodzaju oraz zakresu praw oraz procedur, z jakich strony mogą korzystać przed postępowaniem, w jego trakcie oraz po jego zakończeniu.

 

23. Wolność słowa

Dziennikarze muszą mieć prawo do zgodnego z prawdą komentowania procesów sądowych oraz do donoszenia o podejrzewanych lub faktycznych zachowaniach korupcyjnych bądź stronniczości sądu. Przepisy prawne, które zakazują zniesławiania sędziów lub zezwalają im na domaganie się odszkodowania za pomówienie zniechęcają media do wykrywania przestępstw i donoszenia o nich i powinny być zmienione.

 

24. Jakość komentarzy

Dziennikarze i edytorzy powinni być lepiej przeszkoleni na temat relacjonowania prac sądu i podawania kwestii prawnych do wiadomości publicznej w bardziej zrozumiały sposób. Powinno się zachęcać pracowników naukowych do komentowania wyroków sądu w czasopismach prawniczych, jak również w innych mediach.

 

25. Zaangażowanie społeczeństwa obywatelskiego, prowadzenie przez nie badań, sprawowanie kontroli oraz informowanie

Organizacje społeczne mogą przyczynić się do lepszego zrozumienia kwestii związanych z korupcją w sądownictwie poprzez monitorowanie zasięgu korupcji oraz wykrywanie potencjalnych czynników korupcjogennych, takich jak opóźnienia czy jakość orzekanych wyroków.

 

26. Uczciwość donatorów

Programy reform sądownictwa powinny dotyczyć problemu korupcji w sądownictwie. Darczyńcy powinni wiedzieć, jak diagnozować oraz oceniać procesy sądowe i ich wydajność, jak również współpracować z innymi krajami.

 

 

Zalecenia te są uzupełnieniem obszernych standardów międzynarodowych dotyczących uczciwości i niezawisłości sądów oraz przeróżnych modeli monitorujących i informujących proponowanych przez organizacje pozarządowe oraz podmioty rządowe. Wypełniają one lukę w międzynarodowych regulacjach prawnych w kwestii odpowiedzialności sędziów. TI zwraca

szczególną uwagę na Zasady Postępowania z Bangalore – zbiór zasad postępowania sędziów przyjęty przez organy sądownicze w wielu krajach, zatwierdzony w 2006 r. przez Radę Gospodarczą i Społeczną ONZ.

Zasady postępowania z Bangalore w pewien sposób wypełniają wspomnianą lukę, choć nadal są one nieobowiązkowe. Ponadto należałoby ponownie zastanowić się nad postanowieniami Podstawowych Zasad Narodów Zjednoczonych Dotyczących Niezawisłości Sądownictwa w świetle problemów powstałych w ostatniej dekadzie.

Nie istnieje idealny zestaw struktur i procedur, które przyczynią się do zmniejszenia korupcji w każdym przypadku. Raporty z poszczególnych krajów przedstawione w części drugiej są dowodem na to, że zalecane reformy sądownictwa są zawsze zależne od kontekstu i dlatego nie mogą być stosowane we wszystkich sytuacjach. Konkretne przypadki wymagają określonych środków, które gdzie indziej okazałyby się nieprzydatne. Niemniej jednak zawarte tu zalecenia mogą służyć jako przewodnik po reformach przeprowadzanych w celu wspomagania niezawisłości i uczciwości sądów oraz poparcie coraz skuteczniejszego, wydajniejszego oraz słuszniejszego egzekwowania prawa. Niniejsze wydanie raportu pokazuje, że wielowymiarowe reformy całego organu sądowniczego mają kluczowe znaczenie w dążeniu do sprawiedliwości i ograniczaniu korupcji niszczącej systemy prawne i ludzkie życia na całym świecie.