Sprawozdanie z dyskusji zorganizwoanej w ramach promocji książki Pani Rasmy Karklins pt: „Wszystkiemu winien system - korupcja w państwach postkomunistycznych”.

         W dniu 19 maja 2009 o godz. 19.00 w budynku Biblioteki Publicznej przy ul. Koszykowej w Warszawie odbyła się promocja książki Pani Rasmy Karklins pt: „Wszystkiemu winien system - korupcja w państwach postkomunistycznych”.

W ramach promocji zorganizowano dyskusję panelową z udziałem autorki książki, do której zaproszeni zostali również Pani Grażyna Kopińska szefowa Programu "Przeciw Korupcji" Fundacji im. Stefana Batorego, Pan Jacek Żakowski dziennikarz, Pan Ryszard Kalisz Poseł, dr Maciek Tymiński wykładowca Uniwersytetu Warszawskiego.

         W dyskusji zostały omówione, głównie w odniesieniu do Polski, przyczyny występowania korupcji w życiu publicznym. W szczególności dyskusja skupiła się na początku transformacji i zjawiskach z tym okresem związanych. W tym punkcie Pan dr Maciek Tymiński podał przykłady tego rodzaju operacji jak np. sprawa FOZZ lub BIG Banku oraz powstawanie tzw. spółek nomenklaturowych.

         Natomiast Pan Jacek Żakowski przypomniał atmosferę, jaka występowała na początku lat dziewięćdziesiątych, w którym to okresie słowo „korupcja” występowało jako oręż walki politycznej. Pan Jacek Żakowski poruszył też sprawę tzw. spółek nomenklaturowych uznając, iż było to zjawisko przejściowe. Jednakże bardziej doniosłym w skutkach była tendencja władz do umniejszania zarobków osób zajmujących nawet wysokie stanowiska w państwie (np. wiceminister). Z drugiej strony umożliwiono tym funkcjonariuszom zasiadanie w radach nadzorczych spółek Skarbu Państwa – co w ocenie Pana Jacka Żakowskiego, miało demoralizujący wpływ na funkcjonariuszy publicznych i przyciągało do władzy osoby z przekonaniem, że na służbie publicznej można zarobić.

         Pan Jacek Żakowski zwrócił uwagę, że nie docenia się prewencji jako środka zwalczania korupcji, czyli np. jasne reguły etyczne, doradcy etyczni, szczególnie w czasach, gdy do administracji publicznej trafiają osoby działające w sektorze prywatnym, które nie posiadają odpowiedniej wiedzy o tym, na jakie pokusy korupcyjne mogą być narażone przy pełnieniu swoich funkcji.

         Pan Jacek Żakowski odniósł się także w swojej wypowiedzi do korupcji w swoim własnym środowisku stwierdzając, że podobnie jak w przypadku funkcjonariuszy publicznych problemem jest odpowiednie wynagrodzenie „zwykłych dziennikarzy”. Dziennikarz posiadający określoną władzę staje przed możliwością odpowiedniej jej wymiany. W dalszej wypowiedzi Pan Jacek Żakowski dodał, że w jego ocenie współcześnie doniosłym problemem jest rozczepienie w rożnych ośrodkach trzech atrybutów, tzn. pieniędzy (ludzie biznesu), władzy (politycy, funkcjonariusze publiczni wszystkich szczeblów) oraz prestiżu (ludzie kultury, nauki). Rozczepienie tych atrybutów powoduje, iż osoby zamieniają się tymi atrybutami np. polityk z przedsiębiorcą. Dlatego też koniecznym jest wprowadzenie sprawdzonych, realnych regulacji na jakich może odbywać się ich przemieszczanie (np. nadająca się do praktycznego stosowania ustawa lobbingowa.).

         Pan Ryszard Kalisz w swojej wypowiedzi skupił się na korupcji politycznej, podając za przykład rządy SLD w czasach kiedy premierem został Pan Leszek Miller.

         Pan Ryszard stwierdził bowiem, iż rozpad AWS i dający się przewidzieć wynik wyborów spowodował, że w dolnych strukturach partii zaczęli aktywizować się ludzie którzy od 1989 r. nie brali czynnego udziału w polityce. Osoby te cechowała jednak duża zdolność samozorganizowania się, umiejętność kreowania swoich nowych liderów, których później prasa nazwała „Baronami SLD”. Premier L. Miller musiał następnie oprzeć się na tych nowo wykreowanych liderach, gdyż pełnili oni funkcje we władzach partii.

         W okresie, gdy działania rządu zaczęły tracić akceptację społeczną Premier L. Miller ograniczał swoje zaplecze i decyzje merytoryczne zaczęły podejmować osoby do tego nieprzygotowane. Pojawiło się więc tzw. zjawisko „klientelizmu”, czyli system tzw. „dojść”. Wąskie grono doradców i Premier oderwany od swojego politycznego zaplecza zaczął podejmować decyzje we wszystkich sprawach.

         Podejmowanie decyzji przez wąskie grono osób merytorycznie nieprzygotowanych w danej materii, ścieranie się interesów finansowych prywatnych przedsiębiorców oraz grupy posiadającej tzw.”dojścia” były główną przyczyną „Afery Rywina”.

         Pan Ryszard Kalisz wyraził przekonanie, że ten proces występował także w czasach, gdy większość parlamentarną posiadało Prawo i Sprawiedliwość, gdyż była i jest to partia oparta na modelu wodzowskim. Jednakże proces ten został zatrzymany w wyniku rozpisania przedterminowych wyborów i zwycięstwa  PO w tych wyborach. Tym samym nie był on zauważalny przez opinię publiczną.

         Pan Ryszard Kalisz prognozuje ponadto, że przedstawione zjawisko dotknie również obecną partię rządzącą.

         Pani Grażyna Kopińska w uzupełnieniu wypowiedzi Pan Jacka Żakowskiego dodała, że swego czasu ze środków europejskich przeszkolono ok. 300 osób, mających pełnić w centralnych organach administracji publicznej funkcję doradcy etycznego. Jednakże w chwili obecnej żadna z tych osób nie wykonuje tych czynności lub nie pracuje już w organach administracji. Ponadto Pani Grażyna Kopińska dodała, że to rząd Tadeusza Mazowieckiego  wprowadził zakaz zasiadania funkcjonariuszy publicznych w radach nadzorczych przedsiębiorstw państwowych, lecz został on wycofany za rządów premiera K. Bieleckiego. Pani Grażyna Kopińska oceniła, że na gruncie badań percepcji opinii publicznej na temat korupcji (Badania: Indeks Percepcji Korupcji oraz Barometr Korupcji) daje się zauważyć zmniejszanie się przyzwolenia społecznego na zachowania korupcyjne.

         Pani Grażyna Kopińska negatywnie oceniła także projekt ustawy antykorupcyjnej, autorstwa pełnomocnika rządu ds. wprowadzenia strategii antykorupcyjnej, jako ustawy niespójnej oraz prowadzącej poprzez swoje postanowienia do wytworzenia się grupy „zawodowych posłów”.

         Prelegenci zgodnie stwierdzili, co można uznać za puentę spotkania, że przeciwdziałanie korupcji powinno mieć charakter zbilansowany. Zgodnie ze strategią, jaką przyjęło Transparency International poprzez równoczesne realizowanie działań prewencyjnych, represyjnych oraz edukacyjnych.

                                               Sprawozdanie przygotował: Sylwester Szczepaniak

Uwaga:

Zgodnie z prawem wszelkie nieścisłości zawarte w powyższym sprawozdaniu zostaną usunięte lub przeredagowane zgodnie z zasadnym życzeniem każdej z wymienionych w treści tekstu osób.